Xưởng mộc
Xưởng của chúng tôi ở Thôn Phù Khê Thượng, Từ Sơn, Bắc Ninh, rộng hơn 2.000 m². Gia chủ tới xem bất cứ lúc nào trong giờ làm việc, kể cả khi chưa ký hợp đồng — gọi trước một hôm để chúng tôi bố trí người dẫn.
- Diện tích xưởng
- 2.000 m²
- Thợ và nghệ nhân
- 60
- Kho gỗ thường trực
- 300 m³
- Năm trong nghề
- 18
Thi công nhà gỗ
Xưởng rộng 2.000 m² tại Phù Khê Thượng, Từ Sơn — nơi mọi cấu kiện được xẻ, sấy, đục mộng và chạm khắc trước khi ra công trường.
Chúng tôi không thuê ngoài phần gia công. Từ khâu xẻ gỗ, sấy, đục mộng đến chạm khắc đều làm tại xưởng nhà, nên gia chủ tới bất cứ lúc nào cũng xem được đúng cấu kiện của mình đang nằm ở công đoạn nào.
Nhà gỗ cổ truyền không dùng đinh. Cả nếp nhà đứng được là nhờ hệ mộng — mộng phải khít tới mức đóng vào là chặt, tháo ra lắp lại vẫn đúng khớp. Đó là chỗ phân biệt thợ làng nghề với thợ mộc thường, và cũng là lý do một bộ khung mất vài tháng chứ không vài tuần.
Ra công trường, khung được dựng theo đúng thứ tự đã đánh dấu ở xưởng: cột kê chân tảng, xà nối cột, vì kèo lên trên, rồi mới tới hoành, rui và lợp ngói. Ngày cất nóc chọn theo tuổi gia chủ.
Chạm khắc làm trực tiếp trên cấu kiện đã dựng, không chạm sẵn rồi ghép — hoa văn nhờ vậy chạy liền mạch qua các mối nối. Cuối cùng là sơn ta truyền thống và thếp vàng quỳ, mỗi nước sơn phơi đủ ngày mới lên nước tiếp.
Trong xưởng có gì
Bãi gỗ và lò sấy
Gỗ về được xẻ ngay rồi xếp phơi theo lối cách lớp cho thoáng gió. Sau đó vào lò sấy tới khi độ ẩm còn 12–15% — bước này bỏ qua thì vài năm sau cấu kiện nứt và cong, sửa rất tốn.
Khu máy
Cưa vòng, bào cuốn, bào thẩm, máy phay mộng, máy chà. Máy lo phần thô cho nhanh và đều; phần quyết định độ khít của mộng vẫn là tay người.
Khu đục mộng và dựng thử
Chỗ rộng nhất xưởng, vì cả bộ khung phải dựng thử trọn vẹn ngay tại đây trước khi tháo ra chở đi. Ra công trường mới phát hiện lệch thì đã muộn.
Khu chạm khắc
Nghệ nhân ngồi chạm tay từng mảng. Không dùng máy CNC dập khuôn — hoa văn máy dập nhìn đều tăm tắp nhưng cạn và vô hồn, thợ nghề nhìn là biết ngay.
Khu sơn
Sơn ta truyền thống, mỗi nước phơi đủ ngày mới lên nước tiếp. Thếp vàng quỳ làm trong phòng kín gió vì vàng quỳ mỏng tới mức thở mạnh là bay.
Tới xem trước khi quyết
Không cần hẹn trước, không cần ký gì. Cứ tới xem thợ làm, sờ tận tay mấy bộ mộng đang đục dở, rồi hãy tính chuyện giao việc cho ai.